Bacak varislerini sadece gözlerimizle bakarak tanımak ve türlerini ayırmak mümkündür. Ancak varis tedavisinde önemli olan, görünen varislerden çok onları oluşturan büyük damardaki kapak yetmezliğidir. Kapak yetmezliğine tanı konması ve yetmezliğin nerelerde olduğunun belirtilmesi, tedavi için de en önemli basamaktır. Renkli Doppler ultrason, büyük varislere yol açan kapak yetmezliğini ortaya çıkarmada en iyi inceleme yöntemidir. Bacaklarda büyük varis varsa ve tedavi planlanıyorsa, tedavi öncesinde mutlaka renkli Doppler ultrason incelemesi yapılmalıdır.
Varis tanısını aslında genişlemiş damarlara çıplak gözle bakarak koymak mümkündür. Gözle incelememizde kıl büyüklüğündeki kırmızı ve mor damarlara kılcal damar; bundan biraz daha büyük, 2-3 milimetre genişliğinde, çoğunlukla deriden kabarık olan yeşil damarlara retiküler damar ya da ağımsı damar (ağ yapısında damar); derinin altında çok derin yerleşimli olduğu için kan rengini görmediğimiz, doğrudan deri renginde olan, 3 milimetreden büyük ve kabarık damarlara da büyük varis ya da variköz ven diyoruz. Gözle inceleme ile tüm bu damarları tanımak ve birbirinden ayırmak son derece kolaydır.
Bahsettiğimiz 3 tür varis içerisinde büyük varisler hastalık grubuna girer ve bunları oluşturan sorunlu bir damar vardır. Bu damarı yalnızca gözlemle tahmin edebiliriz ancak kesin tanı koyamayız. Söz konusu damarlar çoğunlukla bacaklarda iki tanesi önde, iki tanesi arkada olan büyük ve küçük safen toplardamarlarıdır. Büyük varislerin %95'i, safen toplardamarındaki kapakların bozulması sonucu oluşur. Kapak yetmezliği, toplardamarlarda kanı tek yönde yönlendiren ve her 5-10 santimetrede bir bulunan küçük, supap tarzı yapıların (kapak ya da kapakçık adı verilir) bozulması sonucu oluşur. İşte burada tanı için en önemli ve tek yöntem renkli Doppler ultrason incelemesidir.
Video açıklaması: Bu videoda varis türlerine göre muayene ve tanıda kullanılan incelemeler anlatılıyor.
Bacakta genişlemiş, kıvrımlı ve yüzeyden belirginleşmiş toplardamarlar çoğu zaman hekim muayenesinde gözle görülerek varis olarak tanınabilir. Ancak dışarıdan görülen varisler, altta yatan toplardamar kapak yetmezliğinin kaynağını ve yaygınlığını tek başına göstermez. Bu nedenle tedavi planlanırken damarların işlevi de değerlendirilir.
Varis tanısında renkli Doppler ultrason
Kapak yetmezliği tanısında renkli Doppler ultrason
Varisin kaynağı olabilen venöz yetmezliği araştırmak için renkli Doppler ultrason temel incelemedir. Kanın geriye kaçışını doğru değerlendirmek amacıyla inceleme, hastanın güvenle ayakta durabildiği durumlarda ayakta yapılmalıdır. Bacak damarlarında yalnız ıkınmaya dayanmak yerine, incelemeyi yapan kişinin uygun bölgeyi eliyle sıkıp bırakmasıyla uygulanan “sık-bırak” manevrası kan akımını ve kapakların çalışmasını değerlendirmeye yardımcı olur; kasık bölgesindeki bazı ölçümlerde ıkınma manevrası da kullanılabilir. İnceleme ile yüzeyel ve derin toplardamarlar, kaçak noktaları ve varislerin bağlantıları ayrıntılı biçimde haritalanabilir. Bu harita, tedavinin kaynağa yönelmesini ve kişiye uygun yöntem seçilmesini sağlar; tedavinin daha etkili planlanmasına yardımcı olur.
Kaynak: SVS, AVF ve AVLS varis değerlendirme ve tedavi kılavuzu.
Video açıklaması: Bu videoda bacak varisinde renkli Doppler ultrasonun amacı ve uygulanışı anlatılıyor.
Renkli Doppler ultrason kimlere ve nasıl yapılmalı?
- Renkli Doppler ultrason büyük varisi olan, bacakta varise bağlı belirgin yakınması olan kişilere yapılır.
- Sadece kılcal varisi olan kişilerde gerekmez
- Mutlaka ayakta yapılmalıdır. Çok yaşlı ya da ayakta duramayan kişilerde diz altı kısmı oturarak da yapılabilir.
- Damardaki kaçağı bulmak için sıklıkla kullanılan ıkınma manevrası tanıda ideal değildir. Doktorun parmaklarıyla hastanın bacağını sıkıp bırakarak yaptığı sık-bırak manevrası önerilen yöntemdir.
- Mümkünse her iki bacakta ön tarafta ayak bileğinden kasık bölgesine kadar arka tarafta ayak bileğinden diz arkasına kadar değerlendirilmelidir.
- İnceleme sonrasında kapak sorunu olan damarların haritalanması tedaviyi kolaylaştırır.