Varisler görünüm, renk ve büyüklüklerine göre muayenede kılcal, retiküler ve büyük damarlar olarak ayırt edilebilir. Ancak dışarıdan görünen damarlar, bunlara yol açan toplardamar kapak sorununun kaynağını ve yaygınlığını tek başına göstermez. Tedavi planı için damarların işlevinin de değerlendirilmesi gerekir.
Renkli Doppler ultrason, kan akımını ve kapak yetmezliğini araştırmada kullanılan incelemedir. Gözle muayene ile görünen damarlar tanınırken ultrasonla altta yatan akım sorunu araştırılır. Bu iki değerlendirme, varisin kaynağının anlaşılması ve tedavinin planlanması için birlikte ele alınır.
Varis tanısını aslında genişlemiş damarlara çıplak gözle bakarak koymak mümkündür. Gözle incelememizde kıl büyüklüğündeki kırmızı ve mor damarlara kılcal damar; bundan biraz daha büyük, 2-3 milimetre genişliğinde, çoğunlukla deriden kabarık olan yeşil damarlara retiküler damar ya da ağımsı damar (ağ yapısında damar); derinin altında çok derin yerleşimli olduğu için kan rengini görmediğimiz, doğrudan deri renginde olan, 3 milimetreden büyük ve kabarık damarlara da büyük varis ya da variköz ven diyoruz. Gözle inceleme ile tüm bu damarları tanımak ve birbirinden ayırmak son derece kolaydır.
Bahsettiğimiz 3 tür varis içerisinde büyük varisler hastalık grubuna girer ve bunları oluşturan sorunlu bir damar vardır. Bu damarı yalnızca gözlemle tahmin edebiliriz ancak kesin tanı koyamayız. Söz konusu damarlar çoğunlukla bacaklarda iki tanesi önde, iki tanesi arkada olan büyük ve küçük safen toplardamarlarıdır. Büyük varislerin %95'i, safen toplardamarındaki kapakların bozulması sonucu oluşur. Kapak yetmezliği, toplardamarlarda kanı tek yönde yönlendiren ve her 5-10 santimetrede bir bulunan küçük, supap tarzı yapıların (kapak ya da kapakçık adı verilir) bozulması sonucu oluşur. İşte burada tanı için en önemli ve tek yöntem renkli Doppler ultrason incelemesidir.
Bacakta genişlemiş, kıvrımlı ve yüzeyden belirginleşmiş toplardamarlar çoğu zaman hekim muayenesinde gözle görülerek varis olarak tanınabilir. Ancak dışarıdan görülen varisler, altta yatan toplardamar kapak yetmezliğinin kaynağını ve yaygınlığını tek başına göstermez. Bu nedenle tedavi planlanırken damarların işlevi de değerlendirilir.
Varis tanısında renkli Doppler ultrason
kapak yetmezliği tanısında renkli doppler ultrason
Varisin kaynağı olabilen venöz yetmezliği araştırmak için renkli Doppler ultrason temel incelemedir. Kanın geriye kaçışını doğru değerlendirmek amacıyla inceleme, hastanın güvenle ayakta durabildiği durumlarda ayakta yapılmalıdır. Bacak damarlarında yalnız ıkınmaya dayanmak yerine, incelemeyi yapan kişinin uygun bölgeyi eliyle sıkıp bırakmasıyla uygulanan “sık-bırak” manevrası kan akımını ve kapakların çalışmasını değerlendirmeye yardımcı olur; kasık bölgesindeki bazı ölçümlerde ıkınma manevrası da kullanılabilir. İnceleme ile yüzeyel ve derin toplardamarlar, kaçak noktaları ve varislerin bağlantıları ayrıntılı biçimde haritalanabilir. Bu harita, tedavinin kaynağa yönelmesini ve kişiye uygun yöntem seçilmesini sağlar; tedavinin daha etkili planlanmasına yardımcı olur.
Kaynak: SVS, AVF ve AVLS varis değerlendirme ve tedavi kılavuzu.