Genital varis

Genital varis nedir?

Toplardamarlar, dokulardaki kanı kalbe geri taşır. Bu damarlardaki kapakçıklar yeterli çalışmadığında veya damar üzerindeki basınç arttığında kan geriye doğru göllenebilir. Damar zamanla genişler, kıvrımlı ve görünür hâle gelir. Bu durum dış genital bölgede oluştuğunda vulvar varis, genital varis ya da perineal varis olarak adlandırılır.

Genital varis, bacak varislerinden daha az görünür bir bölgede olduğu için uzun süre fark edilmeyebilir. Bazen yalnızca ayakta dururken belirginleşir; yatınca küçülebilir. Bazı kişilerde bacak varisleriyle birlikte, bazılarında ise bacaklarda belirgin varis olmadan ortaya çıkabilir.

Bu sayfada anlatılan genital varis, kadınlarda dış genital bölge toplardamarlarının genişlemesidir. Erkeklerde testis çevresindeki toplardamar genişlemesi ise varikosel olarak adlandırılan farklı bir durumdur ve üroloji değerlendirmesi gerektirir.

Genital varis neden oluşur?

Genital bölgedeki damarlar, leğen kemiği içindeki toplardamar ağıyla bağlantılıdır. Bu ağdaki basınç artışı veya kanın geriye kaçması, kanın vulva ve perine çevresindeki yüzeyel damarlara yönelmesine neden olabilir. Oluşumda tek bir neden bulunmayabilir.

• Gebelik: Artan kan hacmi, hormonların damar duvarını gevşetmesi ve büyüyen rahmin leğen kemiği içindeki damarlara baskı yapması genital varisi kolaylaştırabilir.
• Pelvik venöz yetmezlik: Yumurtalık ve leğen kemiği toplardamarlarında geriye kaçış veya tıkanıklık olması genital bölgedeki damarlara yük bindirebilir.
• Bacak toplardamarlarıyla bağlantı: Kasık ve üst bacak çevresindeki yetersiz damarlar genital bölge varislerini besleyebilir.
• Önceki gebelikler ve ailesel yatkınlık: Çok sayıda gebelik geçirmiş olmak ve ailede varis bulunması riski artırabilir.
• Uzun süre ayakta kalma: Gün içinde toplardamarlardaki basıncı artırarak mevcut yakınmaları belirginleştirebilir.
• Derin ven trombozuna bağlı: Bacakta derin ven trombozu gelişmişse ve bu tromboz (pıhtı) kasık üstü damarları da tıkamışsa uzun dönemde yan yol olarak çıkan bazı damarlar genital bölgeden geçerek genital varis oluşturur. Bu durumda derin ven trombozu kroniktir yani aylar yıllar önce oluşmuştur. Bu varisler doğrudan tedavi edilmez. Onun yerine derin ven trombozuna bağlı tıkanmış olan kasık üstündeki ilyak toplardamarın açılması gerekir. Bu ana damar açılırsa genital varisler kendiliğinden kaybolur.

Belirtileri nelerdir?

Genital varis her kişide aynı belirtiyi oluşturmaz. Bazı kişiler yalnızca görünüm değişikliği fark ederken bazı kişilerde günlük yaşamı etkileyen yakınmalar olabilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Dış genital bölgede mavi-mor, kıvrımlı veya kabarık damarlar
• Vulvada tek ya da iki taraflı şişlik ve dolgunluk hissi
• Uzun süre ayakta kalınca artan basınç, ağırlık, yanma veya sızlama
• Günün ilerleyen saatlerinde, gebelikte veya adet dönemine yakın artabilen rahatsızlık
• Cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında ağrı
• Kasık, kalça, perine veya üst uylukta alışılmadık yerleşimli varisler
• Bacaklarda varis, ağrı veya şişlik eşlik etmesi

Kronik pelvik ağrı, adetle ilişkili olmayan alt karın ağrısı, bel-kasık dolgunluğu veya cinsel ilişki sonrası uzun süren ağrı da varsa leğen kemiği içindeki toplardamarların ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir. Bununla birlikte bu yakınmaların birçok farklı nedeni olabilir; yalnız belirtilere bakılarak pelvik venöz hastalık tanısı konulamaz.

Gebelikte genital varis

Genital varis en sık gebelik sırasında görülür. Özellikle gebeliğin ilerleyen aylarında belirginleşebilir ve uzun süre ayakta kalınca rahatsızlık artabilir. Gebelikte ortaya çıkan varislerin önemli bir bölümü doğumdan sonraki haftalar ve aylar içinde küçülür. Bu nedenle gebelik sırasında girişimsel tedaviler çoğu zaman ertelenir; kadın doğum uzmanı ve damar hastalıklarıyla ilgilenen hekim birlikte değerlendirme yapar.

Dinlenirken sol yana yatmak, uzun süre hareketsiz ayakta veya oturarak kalmamak, kısa yürüyüşler yapmak ve uygun görülürse bölgeyi destekleyen özel giysiler yakınmayı azaltabilir. Gebelikte ilaç, varis çorabı veya başka bir ürün kullanılmadan önce takip eden hekimden görüş alınmalıdır.

Genital varisin bulunması tek başına normal doğuma engel olduğu anlamına gelmez. Doğum şekli; varisin büyüklüğü, yerleşimi, kanama riski ve gebeliğin diğer özellikleri dikkate alınarak kadın doğum uzmanı tarafından belirlenir.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme yakınmaların ne zaman başladığının, gebeliklerle ilişkisinin, gün içinde nasıl değiştiğinin ve bacak varislerinin sorgulanmasıyla başlar. Muayene hem yatarken hem ayakta yapılabilir; çünkü bazı damarlar ayakta daha belirgin hâle gelir.

Renkli Doppler ultrason, damarların çapını ve kan akım yönünü göstermeye yardımcı olan, radyasyon içermeyen temel incelemedir. Genital bölgenin yanı sıra bacak ve kasık damarları da değerlendirilebilir. Pelvik kaynak düşünülürse karından veya gerekli durumlarda vajinal yoldan ultrason, manyetik rezonans ya da bilgisayarlı tomografi gibi ileri görüntüleme yöntemleri planlanabilir. Her hastaya bütün incelemelerin yapılması gerekmez; yöntem yakınmaya ve muayene bulgularına göre seçilir.

Genital varis tedavisi nasıl planlanır?

Tedavi kararı yalnız damarın görünümüne göre verilmez. Ağrı ve şişlik gibi yakınmalar, gebelik durumu, damarın kaynağı, bacak veya pelvik damarlarla bağlantısı ve kişinin beklentisi birlikte değerlendirilir. Yakınması olmayan küçük damarlar yalnız izlenebilir.

• Destekleyici yaklaşım: Uzun süre ayakta kalmaktan kaçınma, düzenli hareket, dinlenme ve uygun destek giysileri özellikle gebelikte yakınmaları azaltabilir.
• Köpük veya sıvı skleroterapi: Uygun yüzeyel damarlar, ultrason eşliğinde damar içine verilen bir ilaçla kapatılabilir. Bu yöntem her damar yapısı için uygun değildir.
• Pelvik damar embolizasyonu: Sorunun kaynağı yumurtalık veya leğen kemiği içindeki damarlarda geriye kaçış ise anjiyografi yoluyla sorunlu damarların kapatılması düşünülebilir.
• Cerrahi yöntemler: Bazı sınırlı veya farklı anatomik durumlarda damarların bağlanması ya da çıkarılması gerekebilir.

Yalnız dışarıdan görünen damarı tedavi etmek, onu besleyen pelvik veya bacak damarı gözden kaçırılırsa yetersiz kalabilir ve varis tekrar ortaya çıkabilir. Bu nedenle kalıcı genital varislerde tedavi öncesi damar haritasının çıkarılması önemlidir. Uygulanacak yöntem kişiye özeldir; herkes için tek ve en iyi bir işlem yoktur.

Hangi durumlarda gecikmeden değerlendirme gerekir?

Genital bölgede yeni gelişen her şişlik varis değildir. Kist, fıtık, enfeksiyon, damar yumağı ve başka hastalıklar benzer görünüm oluşturabilir. Aşağıdaki durumlarda kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Aniden başlayan veya hızla artan şiddetli ağrı ve şişlik
• Damar üzerinde sertlik, belirgin hassasiyet, kızarıklık ya da ısı artışı
• Kendiliğinden veya travma sonrası durmayan kanama
• Tek bacakta ani şişme, nefes darlığı veya göğüs ağrısı
• Gebelikte yeni başlayan belirgin genital şişlik, ağrı veya kanama

Tek bacakta ani şişme ile birlikte nefes darlığı ya da göğüs ağrısı acil değerlendirme gerektirir.

Sık sorulan sorular

Genital varis kendiliğinden geçer mi?

Gebelikte oluşan genital varisler doğumdan sonra çoğunlukla küçülür. Gebelik dışında başlayan, doğumdan aylar sonra devam eden veya belirgin yakınma oluşturan varislerde damar kaynağının araştırılması uygun olur.

Genital varis kısırlık yapar mı?

Kadınlarda vulvar varisin tek başına kısırlığa yol açtığı gösterilmiş değildir. Ancak kronik pelvik ağrı veya başka kadın hastalıkları belirtileri varsa kadın doğum değerlendirmesi yapılmalıdır. Erkeklerdeki varikosel bu durumdan farklıdır.

Genital varis tehlikeli midir?

Çoğu genital varis ciddi bir sorun oluşturmaz; ancak ağrı, yüzeyel damarda pıhtılaşma veya nadiren kanama görülebilir. Ani değişiklikler olduğunda muayene gerekir.

Hangi bölüme başvurulmalıdır?

İlk değerlendirme kadın doğum uzmanı, kalp ve damar cerrahisi ya da girişimsel radyoloji tarafından yapılabilir. Pelvik damar bağlantısı düşünülüyorsa farklı branşların birlikte değerlendirmesi en doğru tedavi planının kurulmasına yardımcı olur.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır; muayene, tanı ve kişiye özel tedavinin yerini tutmaz.