İç varis nedir

İç varis nedir?

İç varisin ne olduğunu belirtmek gerçekten çok zor çünkü bir kısım doktorlar bunu derin ven yetmezliği yerine, bir kısım doktor ise dıştan varis olmadan sadece yüzeysel (safen) ven yetmezliği yerine kullanıyor. Bunu anlamak için internette iç varis nedir diye yazıp çıkan başlıkların ilk 10-20 tanesini okumak yeterli. Doktorlar bile bunu farklı yorumluyor ve bu hastalar arasında gerçekten kafa karışıklığına yol açar. Son derece sorunlu bir konu.

Bu karışıklığı anlamak için bacaktaki derin ve yüzeysel toplardamar sistemini anlamak gerekir. Bacaklarımızda iki toplardamar (ven) sistemi var.

1. Yüzeysel yerleşimli toplardamarlar. Bu damarların bulunduğu bölgeye yüzeysel kompartman denir. Bu damarlar deriye yakındır, genellikle derinin hemen altında ya da en fazla 2-3 cm derinliktedir. Bu derinlik bacak kalınlığı ile değişebilir. Yüzeysel kompartman damarları hiçbir zaman —daha derinde yerleşimli— kasların arasında bulunmaz. Genel olarak varisler bu kompartmanda oluşur. Büyük varislerin sebebi olan safen toplardamarları ve bunların kapak yetmezliğine bağlı gelişen varisler bu yüzeysel kompartman yerleşimlidir.
2. Derin yerleşimli toplardamarlar: Bu toplardamarlar kasların arasında ya da daha derin yerleşimlidir. Bacağın ana atardamarları ve toplardamarları da bu kompartmandadır. Vücutta en önemli damar ve sinirler hemen her zaman dış darbelerden daha korunaklı olan bu derin kompartmandadır.
3. Perforan (köprü ya da delici) toplardamarlar: Bu damarlar derin sistem ile yüzeysel sistem arasında bağ kuran damarlardır. Delici denir çünkü iki bölgeyi ayıran kas zarını delerek iki kompartmanı birleştirir. Aynı görevden dolayı bazen köprü damarı olarak da anılır.

Derin ve yüzeysel bölgedeki ana toplardamarların kapak bozukluğu birbirine benzeyen ama farklı özellikleri olan hastalık oluşturur. Genel olarak yüzeysel ven yetersizliği varis hastalığıdır. Çünkü bu damarlar deriye çok yakındır ve kapak bozukluğu ile genişleyen damarlar deriden görünür (büyük varisler).

Derin ven yetersizliği çok daha seyrektir ve çok daha ciddi bir hastalıktır. Kapağı bozulan büyük toplardamarlar çok derindedir ve genel olarak varis oluşumu çok daha azdır. Ama bacakta yaptığı şikâyetler (ağrı, yorgunluk, yanma) ya da deride oluşturduğu ve yara oluşumuna kadar giden dolaşım bozukluğu çok daha belirgindir.

İç varis ne yazık ki farklı doktorlar tarafından farklı anlaşılıyor. İç varis ile anlatılan 3 ayrı toplardamar sorunu var:

1. Derin ven yetmezliği
2. Yüzeysel ven (safen veni) yetmezliği
3. Perforan (delici ya da köprü) ven yetmezliği

Seyrek olarak derin ven trombozu (DVT), yani ana toplardamarın pıhtı ile tıkanması da iç varis kaynağı olarak gösterilebiliyor. Bunlar sağlıkçı olmayan biri için anlaşılması güç konular.

İç varis ne yazık ki farklı doktorlar tarafından farklı durumları açıklamak için kullanılıyor. Bunun en önemli nedeni de iç varis teriminin varis hastalığında uluslararası camiada kullanılmayan, sadece ülkemizde kullanılan bir terim olması.

Önemli bir konu da iç varis denen durumun tedavi kısmıdır: Yüzeysel ven yetersizliği varis hastalığıdır ve kesin tedavisi vardır (ameliyatla ya da ameliyatsız varis tedavisi). Çünkü varis oluşturan damarları lazer ya da benzeri yöntemlerle kaparsak durum düzelir. Perforan ven yetmezliği de aynı şekilde kesin tedavi edilebilir. Hâlbuki derin ven yetersizliğinin henüz net bir tedavisi yoktur.

Burada doktorlar için öneri bu terimin hiç kullanılmaması; sorun yaşayarak doktora başvuran kişiler için öneri de "renkli Doppler ultrason" incelemesinin mutlaka doğru yapılması (ayakta ve bacak sıkma manevrasıyla) ve sonucunda hangi damarda sorun olduğunu doktoruna sormasıdır.

Bu karışıklığı nasıl düzeltebiliriz?

Cevap çok basit: Sadece Türkiye'de kullanılan “iç varis” terimini hiç kullanmayarak. Eğer bundan kasıt dıştan görünen büyük varislerin kaynağı olan damarı tarif etmekse en ideal terim “büyük varislerin kaynağı” olabilir. Ya da doğrudan “Safen damarınızda kapak yetersizliği var ve buna bağlı varisleriniz oluşmuş (ya da henüz varis oluşmamış).” diyerek tedavi önerilebilir ya da önerilmeyebilir.

Yani iç varis; dışarıdan bakınca hiç varis olmayan bir bacakta, renkli Doppler ultrason ile safen vende kapak yetmezliği (kaçak) saptanması durumudur. Bu genellikle çok erken dönem kapak yetmezliği göstergesidir. Varis ilerleyici bir hastalık olduğu için, safen toplardamarında kapak yetmezliği olan kişilerde yıllar içinde bacakta büyük varislerin oluşması muhtemeldir.

Tanı: Doppler ultrason şarttır

Doppler ultrason ile derin ven yetersizliği ve yüzeysel ven (safen veni) yetersizliği tanıları çok kesin olarak konulur. Daha ileri bir tanı sistemine gerek yoktur çünkü venöz yetersizlik tanısında renkli Doppler ultrason inceleme en ideal tanı yöntemidir.

Tedavi

İç varisten kastedilen varisleri oluşturan safen ven yetersizliği ise tedavisi ameliyatsız ya da ameliyatla yapılan varis tedavi yöntemleridir ve kesin tedavi şansı vardır.

İç varisten kastedilen derin ven yetersizliği ise bunun kesin bir tedavisi yoktur ama birçok destek tedavi yöntemi ile (varis çorabı, bacak yükseltme, bazı ilaçlar) hasta yakınmaları azaltılabilir.

Kaynaklar

1. NICE. Varicose veins: diagnosis and management. CG168. 2013. NICE CG168
2. De Maeseneer MG et al. Editor's Choice - European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022;63(2):184-267. doi:10.1016/j.ejvs.2021.12.024
3. Gloviczki P et al. The 2023 Society for Vascular Surgery, American Venous Forum, and American Vein and Lymphatic Society clinical practice guidelines for the management of varicose veins of the lower extremities. Part II: Endorsed by the Society of Interventional Radiology and the Society for Vascular Medicine. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord. 2024;12(1):101670. doi:10.1016/j.jvsv.2023.08.011